Statwa tal-Verġni Marija

Il-kolonna Marjana fi Pjazza tal-Belt il-Qadima fi Praga nħolqot immedjatament wara t-tmiem tal-Gwerra tat-Tletin Sena bħala espressjoni pubblika ta’ gratitudni għas-salvazzjoni tal-belt. Fl-1648 il-Pragjani ffaċċjaw l-aħħar attakk tat-truppi Żvediżi li ppruvaw jaħtfu l-Belt il-Qadima. Dak iż-żmien iċ-ċittadini kienu jitolbu lil Alla bl-interċessjoni tal-Verġni Marija quddiem xbieha votiva ddedikata lilha, li kienet esposta fil-pjazza. Minn hemm ġej l-isem lokali Panna Maria Rynecká (mill-kelma Ċeka antika għal pjazza tas-suq – rynek). Meta ntemmet il-gwerra, kemm il-belt kif ukoll l-Imperatur Ferdinandu III riedu jnaqqxu dan il-fatt fil-ġebel. Għalhekk iddeċidew jirringrazzjaw lill-Verġni Marija għall-ħarsien ta’ Praga billi jqajmu kolonna għaliha fil-pjazza u jqiegħdu x-xbieha votiva tagħha fil-bażi tagħha. Fl-1652 il-kolonna ġiet ikkonsagrata fil-preżenza tal-Imperatur mill-Kardinal Arnošt Vojtěch ta’ Harrach, arċisqof ta’ Praga u granmastru tal-Ordni tas-Salib bl-Istilla Ħamra. L-Imperatur waqqaf ukoll fond taħt l-amministrazzjoni tal-kapitlu metropolitan biex iżomm servizzi regolari. Purċissjonijiet lejn il-kolonna kienu jsiru kull Sibt, fil-festi Marjani u fil-vġili tagħhom.

L-istatwa ta’ fuq tal-Immaculata hija rappreżentazzjoni tipika tal-Verġni Marija li tirreferi għat-tagħlim tal-Kunċizzjoni Immakulata (immaculata conceptio), li ġiet iddikjarata dogma biss żewġ sekli wara. It-twemmin li d-dnub oriġinali ereditarju ma ġiex trażmess lill-Omm ta’ Alla huwa parti mit-Tradizzjoni tal-Knisja. L-ewwel xhieda rreġistrata u ċarament ifformulata ġejja mis-seklu 7 minn San Sofronju ta’ Ġerusalemm: „Ħadd, ħlief inti, ma kien ippurifikat minn qabel.“ (Hom. II; PG 87/3, 3248). Id-devozzjoni Marjana nnifisha għandha l-pedament bibbliku tagħha fl-Evanġelju skont San Luqa: „Minn issa 'l quddiem il-ġnus kollha jsejħuli hienja…“ (Lq 1,48). Marija hija mpinġija bħala Omm li titlob, tgħaffeġ lid-dragun u fl-istess waqt tħares lejn is-sema. It-tnax-il stilla madwar rasha jirreferu għar-Rivelazzjoni ta’ Ġwanni, fejn tidher il-“Mara liebsa bix-xemx, bil-qamar taħt saqajha u b’kuruna ta’ tnax-il stilla madwar rasha” (Apok 12,1), li diġà mis-seklu 2 ġiet interpretata bħala xbieha tas-sehem ta’ Marija fir-rebħa ta’ Kristu. Il-motiv li tgħaffeġ lid-dragun għandu l-parallel tiegħu fis-salm: „timxi fuq l-iljun u l-vipra, tgħaffeġ iljunjun u dragun“ (Salm 91,13), li għandu l-bażi tiegħu fil-vers: „Se nqiegħed għadu bejnek u bejn il-mara, bejn nisel tiegħek u nisel tagħha. Dan jgħaffeġlek rasek u inti tgħaffeġlu l-għarqub.“ (Ġen 3,15). Fiż-żmien Barokk id-dragun ma kienx mifhum biss bħala simbolu tal-ħażen, iżda wkoll bħala xbieha ta’ għama spiritwali, li wara l-gwerra kienet meqjusa bħala waħda mir-raġunijiet tad-diżintegrazzjoni soċjali tal-Ewropa. Il-valuri li ġġib il-fidi jirbħu fuq il-forzi tad-diżintegrazzjoni li jeqirdu s-soċjetà umana. Għalhekk il-kolonna ma kinitx biss monument, iżda wkoll stqarrija pubblika ta’ fiduċja li l-ordni spiritwali jista’ jirbaħ fuq il-kaos.

Il-Kolonna Marjana nbniet fuq post li l-Pragjani kienu jorbtu ma' profanazzjoni kbira. Proprju hawnhekk is-Sassoni, meta daħlu fil-belt f'Marzu 1632, umiljaw il-Palladium - l-aktar xbieha marjana meqjuma fl-artijiet Ċeki - u dan inftiehem bħala desekrazzjoni serja. Għalhekk diġà fl-1647 l-abat ta' Strahov issuġġerixxa li fuq dan il-post titwaqqaf Kolonna Marjana bħala sinjal ta' tpattija, rikonċiljazzjoni u protezzjoni ta' Praga. Wara d-difiża tal-belt kontra l-Iżvediżi fl-1648, din l-idea kisbet tifsira spiritwali u simbolika saħansitra aktar qawwija. Il-kolonni Marjani b'hekk komplew tradizzjoni antika marbuta mal-leġġenda tal-Verġni fuq kolonna f'Saragozza, fejn skont it-tradizzjoni dehret lill-appostlu Ġakbu u ħalliet kolonna tal-ġebel bħala sinjal tal-protezzjoni perpetwa tagħha. L-Ewropa Barokka fehmet din il-leġġenda bħala xbieha tal-preżenza ta' Marija f'nofs il-komunità Nisranija, u għalhekk il-kolonna saret espressjoni tal-fiduċja li l-Verġni Marija tħares il-post iddedikat lilha.

Mal-messaġġ ikonografiku tal-kolonna jappartjenu wkoll erba’ anġli, imqiegħda fuq pedestalli madwar il-bażi:

l-anġlu bil-muftieħ, li jżomm lix-xitan fil-ktajjen, juri x-xena mir-Rivelazzjoni: „…anġlu nieżel mis-sema, li f’idu għandu l-muftieħ tal-abbiss u katina kbira. Hu qabad lid-dragun, is-serp tal-qedem, li huwa x-xitan u s-satana, rabtu għal elf sena, tefgħu fl-abbiss, għalaq u ssiġillah, biex ma jibqax iqarraq bil-ġnus sakemm jintemmu l-elf sena. Wara dan għandu jinħeles għal żmien qasir.“ (Apok 20,1‑3).
l-anġlu bix-xabla taqbad jirrappreżenta l-kerubin li jħares il-ġnien tal-Eden: „Fil-lvant tal-ġnien tal-Eden qiegħed il-kerubini bix-xabla taqbad li ddur, biex iħarsu t-triq lejn is-siġra tal-ħajja.“ (Ġen 3,24). Id-demonju bir-ras ta’ ljun u bil-membrani jfakkar fil-kliem tal-appostlu Pietru: „L-avversarju tagħkom, ix-xitan, idur bħall-iljun jgħajjat ifittex lil min jibilgħu.“ (1 Pt 5,8). F’din ix-xbieha l-ħażen jitwaqqaf diġà fil-bieb tal-Eden.
l-anġlu bix-xabla mneżżgħa, li jżomm taħt saqajh id-dragun mirbuħ, jindika l-ġlieda tas-sema tal-Arkanġlu Mikiel: „U qamet gwerra fis-sema: Mikiel u l-anġli tiegħu ġġieldu mad-dragun. Id-dragun u l-anġli tiegħu ġġieldu, imma ma rebħux, u ma nstabx aktar post għalihom fis-sema. U d-dragun il-kbir, is-serp tal-qedem, imsejjaħ ix-xitan u s-satana, li kien iqarraq bid-dinja kollha, ntefa’ fl-art, u miegħu ntefgħu l-anġli tiegħu.“ (Apok 12,7‑9). Fl-istess ħin il-pożizzjoni tiegħu tista’ tfakkar fix-xena bibblika fejn l-anġlu tal-Mulej bix-xabla mneżżgħa waqqaf lil Balaam f’passaġġ dejjaq (Num 22,26‑31), kif ukoll fil-parallel tagħha fil-ġlieda fuq il-Pont ta’ Karlu.
l-anġlu bis-salib li jitfa’ lix-xitan mal-art jesprimi li d-difiża tal-belt kienet mifhuma bħala parti minn ġlieda spiritwali usa’. Il-qawwa tas-salib fl-Iskrittura hija marbuta mar-rebħa ta’ Kristu fuq il-ħażen: „Huma rebħuh bid-demm tal-Ħaruf u bil-kelma tax-xhieda tagħhom.“ (Apok 12,11).

Meta l-kolonna ġiet imġarrfa minn folla fl-atmosfera ta' ewforija wara l-proklamazzjoni taċ-Ċekoslovalja, din l-azzjoni saret mhux biss simbolu tat-trasformazzjoni tal-poter politiku, iżda wkoll sinjal ta' perjodu fir-Repubblika l-ġdida li fih il-Knisja ġiet imbuttata dejjem aktar barra mill-isfera pubblika. Il-waqgħa tal-kolonna ma kinitx biss tneħħija ta' monument Barokk, iżda wkoll ġest ta' qasma kulturali li wera kemm kienu profondi t-tensjonijiet bejn l-wirt reliġjuż tal-antenati u l-kurrenti antiċlerikali li kienu qegħdin jitfaqqmu. Uħud mill-protagonisti tagħhom fis-snin ta' wara ingħaqdu mal-moviment soċjalista u mbagħad komunista, li mbagħad beda jippersegwita lil dawk li pubblikament ammettew il-Kristjaneżmu.

Madankollu, id-devozzjoni Marjana fi Praga ma ntemmitx. Ix-xbieha Gotika ta’ Panna Maria Rynecká, li darba kienet għaddiet mill-ikonoklażmu Husit, baqgħet ippreservata wkoll wara t-twaqqigħ tal-kolonna. Ħafna frammenti minnha u mid-dekorazzjoni skulturali tagħha llum jinsabu fil-lapidarium. L-idea tar-restawr tagħha baqgħet tgħix matul is-seklu 20 kollu. Meta reġgħet tqajmet fl-2020, ma kinitx biss rikostruzzjoni ta’ opra Barokka, iżda wkoll konnessjoni mill-ġdid ma’ wirt spiritwali li jmur lil hinn mill-istorja politika. U fuq kollox turi li xi simboli, anki jekk jisparixxu għal xi żmien, għandhom il-qawwa li jerġgħu lura, għax huma parti mill-identità tal-belt u tan-nies li jgħixu fiha.