Статуата на Дева Марија

Маријанскиот столб на Староградскиот плоштад во Прага настанал непосредно по завршувањето на Триесетгодишната војна како јавен израз на благодарност за спасението на градот. Во 1648 година Пражаните се соочиле со последниот напад на шведските војски, кои се обиделе да го освојат Стариот град. Граѓаните тогаш му се молеле на Бога преку застапништвото на Дева Марија пред заветна слика посветена на неа, изложена на Староградскиот плоштад. Оттука потекнува и локалниот назив Panna Maria Rynecká (според старочешкиот израз за плоштад – rynek). Кога војната завршила, и градот и царот Фердинанд III сакале тоа да го врежат во камен. Затоа решиле да ѝ заблагодарат на Дева Марија за заштитата на Прага, така што ќе ѝ подигнат столб на плоштадот и ќе ја постават нејзината заветна слика во неговиот постамент. Во 1652 година столбот, во присуство на царот, го осветил кардиналот Арношт Војтех од Харах, прашки архиепископ и голем мајстор на Редот на крстоносците со Црвената ѕвезда. Царот основал и фондација под управа на митрополитскиот капител за одржување редовни богослужби. Поворки кон столбот се одржувале секоја сабота, на маријанските празници и нивните бденија.

Врвната статуа на Immaculata е типизирано претставување на Дева Марија, кое упатува на учењето за безгрешното зачнување (immaculata conceptio), прогласено за догма дури два века подоцна. Верувањето дека првородниот наследен грев не бил пренесен на Богородица е дел од црковното Предание. Првото запишано јасно формулирано сведоштво потекнува од VII век од свети Софрониј Ерусалимски: „Никој, освен тебе, не беше однапред очистен.“ (Hom. II; PG 87/3, 3248). Самата маријанска побожност има своја библиска основа во Евангелието според Лука: „Отсега ќе ме блажуваат сите поколенија…“ (Лк 1,48). Марија е прикажана како Мајка која се моли, газејќи го змејот и истовремено свртувајќи се кон небото. Дванаесетте ѕвезди околу нејзината глава упатуваат на Откровението на Јован, каде што се појавува „Жената облечена во сонце, со месечината под нозете и со круна од дванаесет ѕвезди околу главата“ (Откр 12,1), што уште од II век се толкува како слика на Мариното учество во Христовата победа. Мотивот на газење на змејот има своја паралела во псалмот: „ќе газиш по лав и змија, ќе ги згмечиш лавчето и змејот“ (Пс 91,13), кој има основа во стихот: „Ќе положам непријателство меѓу тебе и жената, меѓу твоето семе и нејзиното семе. Тоа ќе ти ја сотре главата, а ти ќе му ја сотреш петата.“ (Бит 3,15). Во барокното време змејот бил сфаќан не само како симбол на злото, туку и како образ на духовна заслепеност, која по војната била восприемана како една од причините за општествениот распад на Европа. Вредностите што ги носи верата победуваат над силите на распаѓање што го уништуваат човечкото општество. Така столбот не бил само споменик, туку и јавно исповедање на доверба дека духовниот поредок може да го победи хаосот.

Столбот беше подигнат на место што Пражаните го поврзуваа со длабоко понижување. Токму тука, во март 1632 година, саксонските војници при влегувањето во градот го приковаа Паладиумот – најпочитуваната маријанска слика на чешките земји – на стол под столбот на срамот. Тоа било сфатено како намерно осквернување. Затоа уште во 1647 година страховскиот опат предложил на ова место да се подигне маријански столб како знак на обнова, очистување и заштита на Прага, а по одбраната на градот од Швеѓаните во 1648 година оваа идеја добила уште посилно духовно и симболичко значење. Воедно, маријанските столбови продолжуваат една древна традиција што води до легендата за Богородица на столб во Сарагоса, каде, според преданието, таа му се јавила на апостолот Јаков и му оставила камен столб како знак на својата трајна заштита. Барокната Европа ја сфаќала оваа легенда како слика на Маријиното присуство во средиштето на христијанските градови, па затоа столбот станал израз на верата дека Богородица го штити местото што ѝ е посветено.

Во иконографската порака на столбот спаѓаат и четири ангели поставени на соклите околу постаментот:

ангелот со клуч, кој го држи ѓаволот во синџири, ја прикажува сцената од Откровението: „…ангелот што слегува од небото, држејќи во раката клуч од бездната и голем синџир. Тој го зграпчи змејот, древната змија, која е ѓаволот и сатаната, го врза за илјада години, го фрли во бездната, ја затвори и ја запечати, за да не може повеќе да ги мами народите додека не се исполнат тие илјада години. Потоа мора уште за кратко време да биде пуштен.“ (Откр 20,1‑3).
ангелот со огнен меч го претставува херувимот што ја чува рајската градина: „Источно од градината во Еден постави херувими со блескав огнен меч, за да го чуваат патот кон дрвото на животот.“ (Бит 3,24). Демонот со лавовска глава и мембрани потсетува на зборовите на апостолот Петар: „Вашиот противник, ѓаволот, обиколува како рикачки лав и бара кого да проголта.“ (1 Пет 5,8). Во оваа слика злото е сопирано уште на портата на Еден.
ангелот со изваден меч, кој гази по поразениот змеј, упатува на небесната борба на архангел Михаил: „И настана војна на небото: Михаил и неговите ангели се судрија со змејот. Змејот и неговите ангели се бореа, но не победија, и веќе немаше место за нив на небото. И беше фрлен долу големиот змеј, старата змија, наречена ѓавол и сатана, кој го заведуваше целиот свет; беше фрлен на земјата, а со него и неговите ангели.“ (Откр 12,7‑9). Неговиот став воедно може да потсети и на библиската сцена во која Господовиот ангел со изваден меч му го пресекол патот на Валаам во теснец (Бр 22,26‑31), како и на нејзината паралела во борбата на Карловиот мост.
ангелот со крст, кој го соборува ѓаволот на земја, изразува дека одбраната на градот се разбирала како дел од поширока духовна борба. Силата на крстот во Писмото е поврзана со Христовата победа над злото: „Тие го победија преку крвта на Јагнето и преку словото на своето сведоштво.“ (Откр 12,11).

Кога колоната во атмосфера на еуфорија по прогласувањето на Чехословачка ја урнала толпата, овој чин не станал само симбол на промената на политичката власт, туку и ги претскажал времињата во новата Република во кои Црквата сè повеќе се истиснувала од јавниот простор. Урнувањето на колоната не беше само отстранување на барокен споменик, туку и гест на културно кинење, кое покажа колку длабока беше напнатоста меѓу верското наследство на предците и новите антиклерикални струи. Дел од нивните актери во следните години се приклониле кон социјалистичкото, а подоцна и комунистичкото движење, кое потоа почнало да ги прогонува луѓето кои јавно се изјаснувале како христијани.

Сепак, маријанската побожност во Прага не исчезнала. Готската слика Panna Maria Rynecká, која некогаш го преживеала хуситското иконоборство, се зачувала и по уривањето на столбот. Бројни фрагменти од неа и од нејзината скулпторска декорација денес се чуваат во лапидариумот. Идејата за нејзината обнова го преживеала целиот XX век. Кога повторно беше издигната во 2020 година, тоа не беше само реконструкција на барокно дело, туку и повторно поврзување со духовно наследство што ја надминува политичката историја. И пред сè, тоа покажува дека некои симболи, иако за некое време исчезнуваат, имаат сила да се вратат, затоа што припаѓаат на идентитетот на градот и на луѓето што живеат во него.