Napis łaciński

Kolumna Maryjna na Rynku Staromiejskim jest nie tylko symbolem duchowym i historycznym pomnikiem, lecz także wyjątkowym dziełem technicznym i artystycznym. Jej forma, materiał i konstrukcja odzwierciedlają zarówno barokową estetykę połowy XVII wieku, jak i współczesne wymagania dotyczące odnowy zabytku w trudnych warunkach klimatycznych Pragi. Podstawowe przesłanie kolumny zostało już wyrażone w łacińskim napisie na cokole: Matce Bożej poczętej bez zmazy grzechu pierworodnego, za obronę i wyzwolenie miasta, pobożny i sprawiedliwy cesarz wystawił ten posąg. Tekst ten jasno pokazuje, że kolumna została wzniesiona jako pomnik zwycięstwa praskich mieszczan nad trzema armiami szwedzkimi. Suma wielkich liter, które przedstawiają cyfry rzymskie, podaje rok wzniesienia kolumny.

M + 5 × C + 2 × L + 7 × V + 15 × I = 1000 + 5 × 100 + 2 × 50 + 7 × 5 + 15 × 1 = 1000 + 500 + 100 + 35 + 15 = 1650

Kolumna Maryjna ma także znaczenie z punktu widzenia historii sztuki. Jest to pierwsza kolumna maryjna w Czechach i jednocześnie jedna z najstarszych rzeźb barokowych na naszym terenie. Jej autor, Jan Jiří Bendl, odegrał kluczową rolę w przeniesieniu stylu barokowego do środowiska czeskiego. O ile we Włoszech i południowych Niemczech rzeźba barokowa opierała się na marmurze, Bendl musiał pracować z czeskim piaskowcem, który nie odbija światła tak dobrze jak marmur. Aby osiągnąć barokowy dramat, musiał opracować specjalną technikę modelowania powierzchni, która tworzy kontrast światła i cienia nawet na mniej błyszczącym materiale. W ten sposób położył podwaliny pod czeską rzeźbę barokową.

Całkowita wysokość kolumny łącznie z najwyższym posągiem wynosi 15,83 m. Poszczególne części nie są mocno osadzone, ale pomiędzy nimi umieszczane są ołowiane blachy. Gdyby tak nie było, silny wiatr byłby w stanie złamać tak sztywną konstrukcję. Huśtawka górnego posągu wynosi aż 20 cm. Waga całego dzieła to około 130 ton. Kolumna stoi na oryginalnych kamiennych fundamentach z XVII wieku o wymiarach ok. 7,8 x 7,8 m, czyli znacznie poniżej obecnego poziomu placu, gdyż od tego czasu został on podniesiony. Są one wykonane głównie z wydobywanego margla z dodatkiem kwarcytu, głazów rzecznych, cegieł i innego zabytkowego gruzu budowlanego, a wszystko łączy zaprawa wapienna. Dlatego firma budowlana Řehoř s.r.o. wylała nad pierwotnym fundamentem nowy blok fundamentowy z betonu zbrojonego C30/37 XF3. Oryginalne elementy Kolumny Maryjnej wykonano z piaskowca pochodzącego z okolic Kamenné Žerhovic. Kamienie te zastąpiono piaskowcem z Božanowa. 6-metrowy, 22-tonowy trzon z głowicą i bazą koryncką wykonany jest z kwarcytu przywiezionego aż z regionu Jaipur w Indiach. Cokół wykonany jest z kamienia Pietra Dorata pochodzącego z włoskiego miasta Vitorchiano. Kolumny i płyta stropowa przestrzeni sakralnej ze względów statycznych są wykonane z granitu Mrákotín.

Kopia oryginalnej rzeźby powstaje w procesie, który zaczyna się od zdjęcia dokładnej silikonowej formy z lukoprenu, wychwytującej każdy detal powierzchni. Z tej formy tworzy się model gipsowy, który służy jako podstawa do uzupełnienia brakujących części na podstawie zachowanych dzieł tego samego autora oraz fotografii historycznych. Po domodelowaniu powstaje pełna postać rzeźby, którą rzeźbiarz następnie przenosi w kamień metodą punktowania, czyli przez precyzyjny pomiar i wyznaczanie punktów na modelu gipsowym oraz ich przenoszenie na blok kamienny. W ten sposób powstaje wierna kamienna kopia odpowiadająca oryginałowi pod względem proporcji, bryły i charakteru detalu. Akademicki rzeźbiarz Petr Váňa przez miesiąc wykańczał figurę Matki Bożej w wynajętej pracowni konserwatorskiej bezpośrednio w budynku lapidarium, aby mieć oryginał tuż obok jako wzór.

Kolumna miała jednak także funkcję praktyczną. Jej oś wyznaczała praski południk lokalny. Jego linia jest do dziś zaznaczona w bruku Rynku Staromiejskiego. Cień kolumny jest w prawdziwe południe najkrótszy i skierowany dokładnie na północ. Według niego ustawiano zegar astronomiczny na staromiejskim ratuszu. Później dokładny czas mierzono w Klementinum za pomocą szczelinowych zegarów słonecznych. W prawdziwe południe mężczyzna z wieży Klementinum dawał sygnał czerwono-białą flagą, a artylerzyści z zamkowego bastionu numer XIX oddawali strzał z armaty. Po nadejściu kolei i telegrafu czas praski stał się jednolitym standardem czasu dla całego Przedlitawia. Kolumna była również punktem wyjściowym, od którego mierzono odległości w Królestwie Czeskim. Odbudowa kolumny przywróciła więc placowi nie tylko jego barokową dominantę, lecz także historyczny element astronomiczny i geodezyjny.

Gloriola Matki Boskiej została wykonana tradycyjną metodą złocenia w ogniu, która jest jednak bardzo niebezpieczna. Metoda wykorzystuje zdolność rtęci do rozpuszczania złota i tworzenia z nim pasty. Złoto najpierw rozpuszcza się w wodzie królewskiej. Następnie wytrąca się je z roztworu i miesza z ogrzaną rtęcią. W ten sposób powstaje srebrzystobiały amalgamat o konsystencji masła. Nakłada się go na metalowy przedmiot, który następnie podgrzewa się nad węglem drzewnym. Rtęć odparowuje, pozostawiając na powierzchni mocno przylegającą warstwę czystego złota. Jednak po spaleniu rtęć zamienia się w niewidzialny, śmiertelnie trujący gaz.

Zwycięstwo nad Szwedami należy do najważniejszych momentów heraldyki praskiej. W 1649 roku Stare Miasto otrzymało od Ferdynanda III do swego herbu „rękę z mieczem, gotową bronić otwartej bramy przed intruzami”, a także tuzin sztandarów setni (z łacińskiego centum – sto), na które podzieleni byli mieszkańcy miasta podczas obrony.

Nad herbem Starego Miasta pojawił się orzeł cesarski (podwojenie głowy wskazuje, że był to orzeł, a nie orlica), wyrażający szczególną cesarską opiekę, a nad nim otwarta złota korona cesarska, przypominająca nadzwyczajną lojalność mieszczan, studentów i seminarzystów jezuickich. Pole czerwone nabyło nowe znaczenie, ponieważ zaczęło przypominać krew przelaną podczas obrony. Miastu potwierdzono prawo do używania tytułu Civitas Fidelissima (najbardziej wierne miasto), a jednocześnie potwierdzono swobody miejskie i prawo do miejskiej milicji. Oryginalną ozdobę herbu z hełmem turniejowym rozszerzono o wprowadzenie trzech hełmów turniejowych, a lwy stały się właściwymi trzymaczami całego herbu. W tej postaci herb przeszedł w 1784 roku bez zmian na całą Pragę i istniał de iure aż do utworzenia Wielkiej Pragi w 1927 roku, choć de facto tylko do 1918 roku.